Terwijl de VS zich verslikt in Iran, wil China graag de stabiele partner zijn - NU.nl

China riep Iran en de Verenigde Staten dinsdag op om vredesgesprekken te starten. Het land wil zich presenteren als 'de verantwoordelijke partij', terwijl de VS zich in avonturen stort. China is ook beter voorbereid op de energiecrisis dan de meeste andere landen.

De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi had woensdag zijn Iraanse collega Abbas Araghchi aan de lijn. "Praten is altijd beter dan vechten", zei Wang tegen de Iraniër. Hij moedigde hem aan om met "dialoog" een uitweg te zoeken uit de oorlog. Eerder hadden andere Chinese vertegenwoordigers Iran, de VS en Israël al opgeroepen tot 'de-escalatie'.

Het is volgens Chinaonderzoeker Frans-Paul van der Putten precies wat je van China verwacht bij zo'n conflict. "Het land presenteert zichzelf als de verantwoordelijke partij, als een land dat zich netjes gedraagt", zegt hij. "Maar daar zit altijd een impliciete vergelijking in met de VS." Dat land gedraagt zich volgens China juist roekeloos.

Zeker onder president Donald Trump is het een boodschap die China wil uitdragen, zegt Van der Putten. "China ziet de VS al langer als een dreiging. Dat het land zonder directe aanleiding een land aanvalt terwijl de onderhandelingen nog lopen, bevestigt dat beeld." Het verbaast Peking niet dat het vervolgens minder vlot gaat dan gehoopt. "Amerika blundert, China kijkt toe", omschrijft Time Magazine het.

Raoul Bunskoek noemt de situatie in Iran "de beste propaganda" die China zich kan wensen. Hij is hoofd van het Clingendael China Centre. "Dat het imperialistische Amerika Iran aanvalt, past naadloos in het narratief dat er altijd al was", zegt hij. "Daar hoeft het land zelf niet eens wat voor te doen."

Het is precies hoe Peking zichzelf graag in de markt zet: als een land dat geen onverwachte dingen doet, geen oorlogen start en zich vooral niet mengt in de aangelegenheden van andere landen. De realiteit is natuurlijk een stuk complexer. Zo voert China een agressief beleid in de Zuid-Chinese Zee en drukt het economisch wel een stempel op andere landen.

Bezorgdheid over Chinese inval in Taiwan

Ook is er bezorgdheid dat in een wereld waarin grootmachten zonder veel weerstand andere landen binnenvallen, China zijn kans zou grijpen in Taiwan. Het ziet het eiland als een opstandige provincie die toebehoort aan het moederland. Toch denkt Van der Putten niet dat de gebeurtenissen in Iran veel uitmaken voor de Chinese plannen. "China wil Taiwan het liefst geleidelijk en zonder oorlog binnenhalen", zegt hij.

Ook Bunskoek ziet hoe China vooral zijn eigen koers vaart. "Het gaat ervan uit dat als het zijn stabiele economische ontwikkeling voortzet, Taiwan automatisch weer wil aanhaken", zegt hij.

Bunskoek ziet hoe steeds meer Taiwanese jongeren zich nu al positiever gaan verhouden tegenover China. Wel maakt hij zich zorgen over een scenario waarin Taiwan zelf de onafhankelijkheid uitroept of waarbij de VS zich ermee bemoeit. "Dan zal China moeten handelen."

VS kan niet overal tegelijk zijn

Behalve een kans om zijn eigen imago op te poetsen biedt de oorlog in Iran nog enkele voordelen voor China. Zo verplaatst de VS troepen van het Verre Oosten naar het Midden-Oosten en laat het zien dat het Amerikaanse leger niet overal tegelijk kan zijn.

Toch wil China dat de oorlog zo snel mogelijk ophoudt, zijn de experts het eens. De oproep van minister Wang lijkt dus oprecht. Het land is als 'fabriek van de wereld' gebaat bij een vreedzame geopolitieke situatie en een groeiende economie. Zowel in eigen land als daarbuiten verkiest China steeds stabiliteit boven chaos.

Het land is wel goed voorbereid op de verstoringen als gevolg van de oorlog. Begin dit jaar voerde China veel gas uit Rusland in, schrijft denktank Centre for European Reform (CER). Daardoor zijn de voorraden nu goed gevuld. De aanvoer van steenkool, een belangrijke energiebron, wordt niet erg beïnvloed door de onrust in het Midden-Oosten.

Door enorme investeringen in groene energie heeft China zich al langer losgekoppeld van de olie- en gasmarkt. In 2025 haalde het land 40 procent van de elektriciteit uit hernieuwbare en nucleaire bronnen. Volgens het CER voorzien olie en gas nog maar 26 procent van de Chinese energiebehoefte. In Europa ligt dat percentage op bijna 60 procent.

China profiteert van goedkope Iraanse olie

Of China na het telefoontje van minister Wang naar Teheran nog verdere stappen zet om de oorlog te de-escaleren, is maar de vraag. Het land heeft zich wel al eerder gemengd in het Midden-Oosten. "In 2023 heeft China de toenadering tussen Iran en Saoedi-Arabië begeleid", zegt Bunskoek. Maar de situatie is nu heel anders. Het vertrouwen tussen China, de VS en Israël is niet groot, waardoor een rol voor China niet vanzelfsprekend is.

In de tussentijd profiteert China van de goede relaties die het altijd heeft onderhouden met de Iraanse leiders. Chinese schepen kunnen, weliswaar beperkt, gebruikmaken van de Straat van Hormuz. En de olie die Iran zelf nog kan uitvoeren, gaat grotendeels richting China. Daar betaalt het fors minder voor dan de marktprijs, maar daar is Iran allang blij mee.

Artikel door Samuel Hanegreefs.