Eindhoven als centrum van de Nederlandse techdiplomatie: ‘Den Haag en ASML hebben elkaar nodig’ - Studio 040

Premier Rob Jetten ontving de Franse president Emmanuel Macron vorige week voor een staatsbezoek. Dat gebeurde niet in Den Haag of Amsterdam maar in Eindhoven. En dat is bepaald geen unicum de laatste jaren. Eindhoven ontwikkelt zich gestaag tot een diplomatiek zwaartepunt in Nederland, zo zeggen experts in gesprek met Studio040.

Macron was niet het eerste Europese staatshoofd die Eindhoven deze zomer aandeed. Eerder werd ook de Duitse bondspresident Frank-Walter Steinmeier bij ASML ontvangen door koning Willem-Alexander.

Een paar maanden daarvoor ontmoette ASML-topman Christophe Fouquet de Indiase minister-president Narendra Modi in Den Haag. Op de valreep van 2023 waren de Zuid-Koreaans president en de Koreaanse minister van Buitenlandse Handel te gast op het hoofdkantoor van ASML in Veldhoven.

Op de kaart

Het is een trend die zich de komende jaren lijkt te gaan voortzetten, zo zegt Frans-Paul van der Putten, expert op het gebied van internationale politiek. "Nederland is dankzij ASML als land op de kaart gezet. Daarmee is Nederland een van de weinig landen in de wereld dat zelf klein is, maar dat met ASML een grote en belangrijke speler heeft in de internationale economie. Dat legt gewicht in de schaal."

Panos Delimatsis, hoogleraar Internationale handel en wetgeving aan de Universiteit van Tilburg, zegt dat ASML de staatsbezoeken ook hard nodig heeft. "Je ziet in de Verenigde Staten dat alle techbedrijven zich scharen achter president Donald Trump. Dat doen ze met een reden: ze hebben namelijk de bescherming van de VS nodig om internationaal succesvol te zijn en ongeremd handel te kunnen drijven."

Partners

"Dat Macron een bezoek brengt aan Eindhoven en ASML is daarom ook logisch. ASML heeft flink geïnvesteerd in Mistral AI en dat bedrijf is voor Frankrijk enorm belangrijk. Met Mistral wil Frankrijk het Amerikaanse monopolie op AI-bedrijven doorbreken. In Europa is daarbij de blik gericht op digitale soevereiniteit. Er moeten grote chipfabrieken worden gebouwd, Chips Act 2.0 wordt straks geïmplementeerd. Frankrijk is bezig met een meer pro-actieve aanpak van de problemen op dit gebied en is daarmee potentieel een belangrijke partner voor Nederland."

En een partner heeft Nederland hard nodig, zo zegt Delimatsis. "Het is duidelijk dat Nederland de EU nodig heeft om haar eigen belangen en de overzeese belangen van ASML te beschermen. Duitsland is terughoudender, dus dan is het begrijpelijk dat Macron en Jetten elkaar de hand schudden in Eindhoven."

Maar ook de andere internationale gasten tonen een duidelijk patroon van de Nederlandse diplomatieke strategie, zegt Frans-Paul van der Putten. "India is een logische partner voor Nederland. Het is een enorm groot land en de betrekkingen aanhalen past bij de strategie om de banden te versterken met verschillende landen in Azië, zeker nu de relatie met China onvoorspelbaar wordt. Ook Zuid-Korea is daarom een belangrijke partner. Het land is met chipfabrikanten als Samsung en SK Hynix van groot economisch belang voor ASML."

Signaal

Volgens Panos Delimatsis wordt er met het bezoek van Macron aan Eindhoven een belangrijk signaal gegeven aan de Europese hightechbedrijven. "Het zegt: we willen in jullie investeren. Dat is de significantie van Eindhoven in dit bezoek. De stad is bezig het Silicon Valley van Europa te worden. Er zullen zich meer en meer techbedrijven vestigen."

"Het gaat vaak over zaken zoals het belastingklimaat en de beschikbaarheid van werknemers. Maar hoe meer bedrijven ergens zitten, hoe groter de aantrekkingskracht wordt voor andere bedrijven. De economische theorie onderschrijft dat kleine, veelbelovende techbedrijven willen profiteren van interacties met de grotere spelers. En daarvoor moet je in dezelfde omgeving zitten", aldus de hoogleraar.

Volgens Frans-Paul van der Putten is het juist die ontwikkeling die ook druk legt op de stad. De toenemende woningnood en het groter wordende verschil tussen rijk en arm als voorbeeld. "Het positieve is dat Eindhoven binnen Nederland aan gewicht wint. Project Beethoven is daar een voorbeeld van. De staatshoofden die de stad of de ASML-campus bezoeken, versterken de onderhandelingspositie van Eindhoven."

Brandbrief

Daar is ook het stadsbestuur zich bewust van. Op woensdag, de dag van het bezoek van Macron, werd niet voor niets een brandbrief openbaar gemaakt die eind augustus werd verstuurd, met het nadrukkelijke verzoek Project Beethoven 'af te maken'. Ofwel om de beloftes na te komen die Den Haag gemaakt heeft aan de regio én ASML. Een groot deel van het beloofde geld werd nog niet uitbetaald, en dat remt de groei die de regio doormaakt.

Van der Putten is over die brief niet verbaasd. Eindhoven wint rap aan economisch én diplomatiek belang, maar heeft volgens de expert tijd nodig om zich te doen gelden in de landelijke politiek.

"ASML is een relatief jong bedrijf. Het duurt altijd even voordat het dergelijke bedrijven lukt om door te dringen tot het politieke bewustzijn in Den Haag en Brussel. Peter Wennink is iemand die in dat opzicht een voortrekkersrol vervult, maar de resultaten daarvan worden niet van de ene op de andere dag zichtbaar."

Auteur van het artikel: Silvester Klaasman